Column Saskia Stender: Wat is nog echt?

De politie rukte laatst massaal uit. Niet vanwege een echte inbraak, maar omdat een puber via AI een nepbericht plaatste over een zwerver in huis. Compleet met realistische beelden. Hij zat op de bank, dronk in de keuken een kop koffie, lag zelfs in bed. Binnen no time stond de politie voor de deur. Het was een grap. Tenminste, zo was het bedoeld. Maar wat gebeurt er als een grap verandert in een serieuze situatie met echte gevolgen?

We leven in een tijd waarin iedereen zomaar alles kan maken (zelfs ik 😊), delen en laten geloven. De technologie is zover dat je met een paar klikken een geloofwaardige video maakt van iets dat nooit gebeurd is. En dat is eng. Want wie controleert of het klopt? En belangrijker: wie voelt zich verantwoordelijk voor de gevolgen?

Bij AI is factchecken essentieel. Niet als optie, maar noodzaak. Het systeem maakt geen onderscheid tussen serieus of satire, waar of nep. AI heeft geen gevoel voor nuance, geen moreel kompas. En juist daarom moeten wij dat wél hebben.

Toch is het niet alleen een AI-probleem. Ook mensen verspreiden onwaarheden, bewust of onbewust. Het verschil is dat we mensen nog aankijken op hun daden. We kunnen vragen stellen, doorvragen, inschatten. Al is zelfs dat geen garantie voor de waarheid. Bij een online ‘agent’ werkt het helemaal anders. Die staat je te woord zonder context, zonder gezicht, zonder geweten. En toch verwachten we er correcte antwoorden van en wordt veel voor zoete koek aangenomen.

Dus ja, we doen liever zaken met mensen. Gelukkig maar. Maar zelfs dan: blijf vragen stellen. Blijf kritisch. Blijf zelf nadenken. Vroeger geloofde je je eigen ogen. Nu moet je zelfs daaraan twijfelen.

Saskia Stender
[email protected]