Column Judith Witte: Halluci­neren

Niet alleen de voedselproductie in fabrieken wordt steeds ‘smarter’. Op microschaal veranderen ook onze huizen en thuiskeukens zoetjesaan in een behoorlijk gedigitaliseerde omgeving met steeds slimmere apparatuur. 

Ik zeg ‘onze’, maar bedoel feitelijk ‘jullie’. Manlief en ik zijn in dit opzicht wat traag, vrees ik. Zo zijn we in de straat vast de enigen zonder robotgrasmaaier en bedienen we onze thermostaat en lampen nog steeds handmatig. Je weet wel, door fysiek op aan- en uitknopjes te drukken. Als ik slagroom wil kloppen, pak ik een garde. Aardappelpuree wordt lijm als je er een staafmixer op zet, dus die druk ik door een aardappelpers. Toch staat er sinds kort een hypersonische nieuwe aanwinst op het aanrecht. Mijn koffiemolen heet de ‘Smart Grinder Pro’. Hij maalt mijn koffiebonen superslim met de piiiiiep-technologie tot exact de gewenste fijnheid. 

Omdat ik zo verschrikkelijk van het zwarte vloeibare goud hou, verdiepte ik me in het boekwerkje dat bij het apparaat werd geleverd en leerde álles over maalstanden en de invloed daarvan op de smaakintensiteit van mijn bakkie leut. Ik begon te experimenteren met de instellingen en schreef mijn bevindingen op. Heel ouderwets; met een pen in een schriftje. Mijn hypermoderne koffiemolen hangt ook (nog) niet in de cloud. Het goede nieuws: hij kan dus niet gehackt worden. Geen enkele onverlaat zal aan de haal gaan met mijn zorgvuldig ingevoerde gegevens! 

In systemen binnendringen waar je niet hoort te zijn, is in de meeste landen hartstikke strafbaar. Cybercriminelen en AI-agents laten zich daardoor helaas niet afschrikken, getuige het bombardement aan hacks en datalekken afgelopen maanden. Gegevens van klanten van onder meer Basic-Fit, Bol, Booking, Rituals, Odido en Bijenkorf liggen op straat. Je moet wel onder een steen leven om er geen slachtoffer van te worden. 

Ondertussen buigt de gewone sterveling, de meesten nog altijd digibeet, zich vertwijfeld over zijn toetsenbord om een prompt te schrijven voor een of andere chatbot. Zou het dit keer een zinnig antwoord opleveren? Of wordt het iets dat werkelijk zeer overtuigend klinkt, maar feitelijk onjuist is? Kan zomaar gebeuren, want het doel van het taalmodel is een plausibel en vloeiend antwoord te geven, niet om de absolute waarheid te controleren. Er is zelfs een woord voor deze Gibberisch: hallucineren (door 'Van Dale' uitgeroepen tot Woord van het Jaar 2025’). Een chatbot kan zich ook schuldig maken aan sycophantie; het fenomeen dat de technologie overdreven meegaand en vleierig reageert op de gebruiker. Het gevaar van breinrot ligt nu op de loer. Je loopt een grotere kans op deze nieuwe aandoening als je héél veel aan het joyscrollen bent.

Ik lees in mijn (papieren) krant dat de VN zich serieus afvraagt of ‘AI de mensheid ten onder gaat brengen’. Een terechte vraag, die we massaal voor ons uit schuiven. Liever steken we onze kop in het zand. Peinzend neem ik een slok van mijn koffie… 

Wow! Wat is die weer hallucinerend lekker vandaag.

Judith Witte
[email protected]