Voedselprijzen stijgen fors door klimaatex­tremen

Hitte, droogte, hoosbuien, als het weer doordraait, gaan de voedselprijzen mee. En hard ook. Uit nieuw onderzoek blijkt hoe extreem weer wereldwijd gaten slaat in oogsten en tegelijkertijd zorgt voor prijspieken die producenten, consumenten én beleidsmakers flink laten zweten.

Extreem weer jaagt prijzen omhoog

Sinds 2022 stapelen de signalen zich op: als het klimaat op hol slaat, volgen de voedselprijzen snel. Onderzoekers van onder meer het Potsdam Institute en de Europese Centrale Bank legden tientallen van zulke gevallen naast elkaar. Ze kwamen tot een duidelijke conclusie: in veel situaties was het weer zó extreem, dat het geen enkel historisch precedent kende.

Neem Oost-Azië. Daar stuwden hittegolven in 2024 de prijs van Koreaanse kool op met 70% vergeleken met het jaar ervoor. Rijst in Japan werd 48% duurder, groenten in China gingen met 30% omhoog. Ook dichter bij huis werd het voelbaar: olijfolie uit Spanje; goed voor ruim 40% van de wereldproductie, werd in één jaar tijd 50% duurder door aanhoudende droogte.

In de VS gebeurde hetzelfde. Californië, waar meer dan 40% van alle Amerikaanse groenten vandaan komt, kampte in 2022 met zulke droge omstandigheden dat producentenprijzen met 80% omhoogschoten.

En de wereldmarkt? Die kreeg een flinke dreun. Cacao uit Ghana en Ivoorkust werd in april 2024 maar liefst 300% duurder dan een jaar eerder. Oorzaak: hitte, gevolgd door droogte. Ook de koffieprijzen, beïnvloed door weerextremen in Brazilië en Vietnam, stegen fors.

Lees ook: Miljoenen­in­ves­te­ring in resistent aardappel­zaad Solynta

Prijzen die doorwerken tot in de samenleving

Zodra voedselprijzen stijgen, werkt dat door. En snel ook. Huishoudens met een laag inkomen voelen het het eerst, en het hardst. In de VS gaat bij de laagste inkomensgroep 33% van het inkomen naar eten. Bij de hoogste: 8%. Mensen kopen dan minder, of kiezen voor goedkopere, vaak ongezondere alternatieven. Dat heeft gevolgen. Voor hun gezondheid én voor de zorgkosten.

De voedingsindustrie zelf blijft ook niet buiten schot. Grondstofprijzen worden onvoorspelbaarder. Marges komen onder druk. Risico’s moeten scherper in kaart worden gebracht. En intussen waarschuwt de ECB: als dit vaker gebeurt, dreigt instabiele inflatie. Renteverhogingen kunnen dan nodig zijn, wat op zijn beurt economische groei afremt. Vooral in landen waar voedsel een groot deel van de inflatiecijfers uitmaakt, is dat een punt van zorg.

Lees ook: Duurzaam? Alleen als het in de bonus is

Klimaatinformatie als sturingsinstrument

Wat helpt? Vooruit kunnen kijken. Klimaatvoorspellingen op de korte termijn kunnen waardevol zijn, bijvoorbeeld voor de inschatting van oogstrisico’s. Slimme koppen in de financiële wereld weten dat inmiddels ook. Zo gebruikt HSBC in India temperatuurdata al als leidende indicator voor prijsbewegingen, in plaats van traditionele waterstandgegevens.

Toch is het niet zomaar geregeld. Aanpassing in de landbouw stuit op obstakels. Technisch, maar ook politiek. In Catalonië, waar droogte bijdroeg aan die hoge olijfolieprijs, werd irrigatiegebruik tijdens droogte met 80% beperkt. Logisch vanuit duurzaamheid, maar lastig als je ook opbrengst wil veiligstellen.

Lees het volledige onderzoek