Klimaat schuift Europese voedsel­pro­ductie op

decennia waarschijnlijk niet direct in gevaar. Wel verandert de plek waar voedsel wordt geproduceerd. Terwijl landbouwgebieden in Zuid-Europa steeds vaker kampen met hitte, droogte en watertekorten, verschuiven teeltgebieden geleidelijk naar het noorden. Dat heeft gevolgen voor de aanvoer van grondstoffen, prijzen en de positie van landbouw- en voedselketens.

Dat blijkt uit twee onderzoeken van Wageningen University & Research (WUR) naar de gevolgen van klimaatverandering voor de wereldwijde voedselproductie, Europese voedselzekerheid en de Nederlandse landbouwsector.

Regionale verschillen nemen toe

Volgens de onderzoekers zijn de gevolgen van klimaatverandering voor de landbouw in Europa minder groot dan in veel andere delen van de wereld. Binnen Europa ontstaan wel duidelijke verschillen. In Zuid-Europa nemen hitte, droogte en watertekorten toe. In Noord-Europa wordt het groeiseizoen langer. Daardoor verschuiven productiegebieden van verschillende gewassen geleidelijk naar het noorden.

De beschikbaarheid van belangrijke voedselgewassen binnen de Europese Unie komt volgens de onderzoekers niet in gevaar. Wel zullen prijzen van landbouwproducten naar verwachting stijgen en sterker schommelen. Vooral minder welvarende huishoudens kunnen daarvan de gevolgen merken.

"Europa staat er relatief gunstig voor vergeleken met andere regio's in de wereld", zegt onderzoeker Siemen van Berkum van Wageningen Social & Economic Research. "Maar dat betekent niet dat we achterover kunnen leunen. Klimaatverandering verandert handelsstromen, productiegebieden en prijzen. Daar moeten we ons nu al op voorbereiden."

Afhankelijk van import

De EU produceert en exporteert veel voedsel, maar blijft voor bepaalde grondstoffen afhankelijk van import. Dat geldt onder meer voor soja, oliehoudende gewassen, cacao, koffie en tropisch fruit. Veel van deze producten komen uit een beperkt aantal landen die kwetsbaar zijn voor klimaatverandering en extreem weer.

Verstoringen in die productiegebieden kunnen gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en prijs van grondstoffen en voedingsmiddelen binnen Europa. Volgens de onderzoekers kan de EU die afhankelijkheid verkleinen door grondstoffen efficiënter te gebruiken, circulariteit te vergroten, meer eiwitgewassen te telen en handelspartners beter te spreiden.

Nederland krijgt kansen en uitdagingen

Voor Nederland kunnen een warmer klimaat en een langer groeiseizoen mogelijkheden bieden voor gewassen die nu vooral in Zuid-Europa worden geteeld. Ook kunnen sommige bestaande Nederlandse teelten relatief sterker worden. Tegelijkertijd wijzen de onderzoekers op uitdagingen zoals hittegolven, droogte, verzilting, bodemproblemen en meer last van plagen en ziekten.

"De gedachte dat Nederland automatisch profiteert van klimaatverandering is te simpel", zegt Van Berkum. "We krijgen misschien nieuwe mogelijkheden, maar ook nieuwe risico's. Het succes van de Nederlandse landbouw hangt af van de mate waarin we investeren in aanpassing, innovatie en slim landgebruik."

De onderzoekers noemen vier strategieën om de concurrentiepositie van de Nederlandse landbouw te versterken: voedselketens die beter bestand zijn tegen klimaatverandering, geavanceerde glastuinbouw, een grotere rol voor plantaardige eiwitten en peulvruchten en een efficiënter gebruik van de beschikbare ruimte.

Wur.nl