Soja-eiwitten een vezelachtige structuur geven vraagt om inzicht in het extrusieproces. Wat gebeurt er onderweg met de eiwitten, en wat bepaalt hun structuur? Sam Kuijpers onderzocht die vragen voor zijn promotie aan Wageningen University. Met MRI volgde hij de vorming van kleine eiwitstructuren tot grotere lagen. Zijn onderzoek biedt aanknopingspunten voor productontwikkelaars en procestechnologen die werken aan plantaardige vleesvervangers.
Kuijpers onderzocht extrusie van soja-eiwitten met een hoog vochtgehalte. Daarbij verhit en kneedt de extruder een mengsel van eiwitten en water. De hete massa stroomt vervolgens onder druk door een koelgedeelte.
Om de structuurvorming te volgen, legde hij een extruder op pilotschaal stil. Hij verzamelde monsters uit verschillende delen van de installatie. Met MRI en aanvullende meetmethoden bracht hij de eiwitstructuren in beeld.
Kleine groepjes eiwitten bundelen zich al binnen de extruder tot dunne eiwitdraden. Deze richten zich vooral in de overgangszone en het eerste koelgedeelte. In de overgangszone zijn ook al eiwitrijke en waterrijke gebieden zichtbaar. De lagenstructuur groeit vervolgens verder tijdens passage door het koelgedeelte.
De zuurgraad beïnvloedt hoe de eiwitten samenkomen en structuren vormen. Rond het iso-elektrische punt dragen de eiwitten nauwelijks elektrische lading. Bij die zuurgraad ontstaat een netwerk van deeltjes, zonder duidelijke voorkeursrichting.
Bij andere onderzochte pH-waarden vormen de groepjes eiwitten juist langgerekte structuren. Deze kunnen zich uitlijnen met de stroming in de extruder. Een overmaat aan elektrische lading vergroot echter de onderlinge afstoting. Daardoor neemt de uitlijning van zowel de eiwitdraden als de grotere lagen af.
Daarnaast ontwikkelde Kuijpers een MRI-opstelling voor metingen tijdens het extrusieproces. Daarmee mat hij rechtstreeks de stroomsnelheden in het koelgedeelte. Het glijden van de eiwitmassa langs de wand speelde daarbij een dominante rol. De meetgegevens bieden input voor computermodellen die deze stroming voorspellen.
Bron: Wageningen University